Życie ze stomią

Pielęgnacja stomii w pytaniach i odpowiedziach

Co to są powikłania stomii?

Powikłania stomii są to stany chorobowe, które powstają wskutek operacji wyłonienia stomii. Wynikać one mogą z wielu czynników, np. z nieprawidłowo wykonanego zabiegu wyłonienia stomii (np. stomia w fałdzie brzusznym), czy też z niewłaściwej pielęgnacji stomii lub jej niewłaściwego zaopatrzenia w sprzęt stomijny (np. zapalenie skóry wokół stomii). Czasami nie jesteśmy w stanie ustalić przyczyny powikłania.

Powikłania stomii są zjawiskiem bardzo często spotykanym wśród osób ze stomią, nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. Dotyczą ludzi w różnym wieku, z różnymi typami stomii i w różnym czasie po operacji. Są zjawiskiem niepożądanym, dlatego powinno się ich unikać za wszelką cenę, choć w praktyce nie zawsze jest to możliwe. Gdy się pojawiają, wymagają specjalnego postępowania. Czasami do ich wyleczenia wystarczy drobna zmiana w sposobie pielęgnacji stomii lub dodatkowe zastosowanie pasty czy pudru. Bardzo często jednak zmuszają pacjenta do wizyty u pielęgniarki stomijnej lub lekarza chirurga. Powikłania stomii powodują uzasadniony niepokój i niepotrzebne cierpienie. Są bardzo częstym powodem wizyt w gabinetach lekarskich i pielęgniarskich.

Powikłania stomii powodują uzasadniony niepokój i niepotrzebne cierpienie. Często decydują o tym, czy życie ze stomią jest uciążliwe, czy też możliwe jest prowadzenie normalnej aktywności życiowej, zawodowej i rodzinnej. Powikłania stomii to wszystkie stany chorobowe, które powstają wskutek operacji wyłonienia stomii. Wynikać one mogą np. z nieprawidłowo wykonanego
zabiegu wyłonienia stomii lub z niewłaściwej jej pielęgnacji.

Powikłania często decydują o tym, czy życie ze stomią jest uciążliwe, czy można bez kłopotów prowadzić normalną aktywność życiową, zawodową i rodzinną. Trudno jest przewidzieć, u których pacjentów wystąpią powikłania, a u których nie. Niektóre osoby nigdy nie mają żadnych powikłań, u innych znów spotyka się nawet kilka z nich naraz. Nie ma reguły, choć istnieje kilka ogólnie znanych zależności. Np. u osób, u których przed operacją nie wyznaczono miejsca wyłonienia stomii, znacznie częściej będą występowały problemy skórne (zapalenie
skóry wokół stomii), a wśród kolostomików niezwykle częstym powikłaniem jest przepuklina brzuszna.

Jakie są przyczyny występowania powikłań stomii?

Przyczyn występowania powikłań stomii jest wiele. Może to być np. niedoskonała technika operacyjna, brak odpowiedniego przygotowania pacjenta do zabiegu lub brak wiedzy i umiejętności pacjenta w zakresie prawidłowej pielęgnacji i zaopatrzenia stomii. Przebieg operacji jest zawsze związany z chorobą, która ją wymusiła. Bardzo często warunki jakie napotyka chirurg podczas operacji (np. warunki anatomiczne, zaawansowanie nowotworu, nacieki zapalne, stan okolicznych węzłów chłonnych, itd.) są bardzo ciężkie i narzucają pewne ograniczenia – lekarz nie może wykonać zabiegu w sposób „idealny”, ale robi wszystko, co można w danej sytuacji.
Brak odpowiedniego przygotowania do zabiegu operacyjnego w zakresie wyznaczenia miejsca wyłonienia stomii jest najczęściej związany z trybem wykonania operacji. Jeżeli jest ona wykonana w trybie nagłym, tzw. ostrodyżurowym, to często nie ma możliwości wyznaczenia miejsca wyłonienia stomii przed operacją. Takie miejsce powinno być zawsze wyznaczone przed operacją przez chirurga lub pielęgniarkę w trzech pozycjach – stojącej, siedzącej i leżącej. Ale nawet wtedy, gdy jest czas na wyznaczenie miejsca wyłonienia, zdarza się, że personel medyczny po prostu tego nie robi. Brak wiedzy i odpowiednich umiejętności w zakresie prawidłowej pielęgnacji i zaopatrzenia stomii w sprzęt to niestety bardzo częsty „grzech” wielu osób ze stomią. Nie wiedzą oni jak należy właściwie dbać o swoją stomię i popełniają błędy, które mszczą się potem, powodując skórne powikłania stomii. Wciąż wielu stomików decyduje się niestety także, świadomie bądź nie, na stosowanie słabego jakościowo spęrztu stomijnego. Efektem tego mogą być alergie oraz podrażnienia skóry.

Co to są powikłania skórne stomii?

Do powikłań skórnych (dermatologicznych) stomii zaliczamy:
● zapalenie skóry wokół stomii (patrz: zdj. 1)

nasza_troska_36_2012_2.bmp

 

● alergiczne zapalenie skóry (patrz: zdj. 2)

nasza_troska_36_2012.bmp

 

Powikłania skórne są najczęstszym typem powikłań stomii i występują u większości (50-80%) osób ze stomią. Zapalenie skóry wokół stomii to najczęściej zapalna reakcja skóry na skutek działania na nią treści jelitowej (przy kolo- lub ileostomii) lub moczu (przy urostomii). Dochodzi do niej wtedy, gdy stomia jest pielęgnowana nieprawidłowo, gdy sprzęt został źle dobrany albo jest nieprawidłowo stosowany, lub gdy warunki anatomiczne utrudniają prawidłowe zaopatrzenie stomii (np. stomia w fałdzie brzusznym, stomia wklęsła). Do uszkodzenia skóry pod wpływem treści jelitowej (kału) dochodzi szczególnie często wtedy, gdy jest ona płynna lub półpłynna – np. przy ileostomii lub podczas biegunki. Dzieje się tak z dwóch powodów. Po pierwsze, płynna treść jelitowa znacznie łatwiej niż stała dociera do niechronionych przez płytkę lub przylepiec fragmentów skóry wokół stomii, powodując najpierw jej podrażnienie, a potem uszkodzenie. Po drugie, płynna i półpłynna treść jelitowa zawiera znacznie większe ilości kwasów żółciowych i enzymów trzustkowych niż treść stała. Mają one właściwości żrące w stosunku do skóry. Mocz również, ze względu na swój skład, bardzo często powoduje uszkodzenia skóry, szczególnie u pacjentów z urostomią. Zapalenie skóry wokół stomii może przebiegać często jako zapalenie bakteryjne lub grzybicze. Jest wtedy znacznie trudniejsze do wyleczenia. Alergiczne (uczuleniowe) zapalenie skóry to uczulenie na któryś ze składników sprzętu stomijnego, najczęściej na składniki płytek lub przylepców. Charakteryzuje się ono tym, że zmiany zapalne (zaczerwienienie, obrzęk, bolesność, wysięk) są obecne na całym obszarze skóry, która styka się ze sprzętem, np. pod całą płytką stomijną. Z kolei zapalenie skóry wokół stomii rozpoczyna się przeważnie w najbliższej okolicy stomii i, nieskutecznie leczone lub nieleczone w ogóle, sukcesywnie może rozprzestrzeniać się na coraz większy obszar. W przypadku zapalenia skóry, pacjenci mają przeważnie duże problemy z zaopatrzeniem stomii, ponieważ sprzęt nie trzyma się dobrze na uszkodzonej skórze. Zapalenie skóry wokół stomii może prowadzić do rozwoju zakażenia skóry lub tkanki podskórnej wokół stomii. Kolejnym tego następstwem są nadżerki lub owrzodzenia skóry wokół przetoki. Ten rodzaj powikłań stomii utrudnia dobór i użycie jakiegokolwiek rodzaju sprzętu i wymusza stosowanie specjalistycznych środków do pielęgnacji stomii.

Co to są wczesne miejscowe powikłania chirurgiczne stomii?

Po zabiegu wyłonienia stomii często dochodzi do różnych powikłań pooperacyjnych. Powikłania te mogą dotyczyć samej stomii (są to tzw. miejscowe powikłania chirurgiczne) lub skóry wokół stomii (są to tzw. powikłania dermatologiczne). W niniejszym artykule omówimy niektóre z nich. Miejscowe powikłania chirurgiczne stomii dzielimy na wczesne (powstają jako bezpośrednie następstwo zabiegu operacyjnego) i późne (pojawiają się w czasie odległym o kilka miesięcy lub nawet lat od zabiegu). Wczesne miejscowe chirurgiczne powikłania stomii są bezpośrednio związane z zabiegiem operacyjnym i występują w okresie kilku dni lub tygodni po operacji (za granicę uważa się 30 dni po operacji). Najczęstsze z nich to:
- obrzęk stomii,
- niedokrwienie stomii,
- martwica stomii,
- krwawienie ze światła przetoki,
- krwawienie z błony śluzowej stomii,
- złe umiejscowienie stomii, 

- wciągnięcie stomii,
- wpadnięcie stomii,
- zakażenie okołostomijne,
- brak zrostu śluzówkowo-skórnego,

- przetoka okołostomijna,
- niedrożność stomii.


Niektóre z wyżej wymienionych wczesnych
powikłań chirurgicznych stomii mogą rozwinąć
się też w późniejszym okresie (później niż miesiąc
po operacji), już jako powikłania późne. Dotyczy
to np. krwawienia z błony śluzowej stomii
czy wciągnięcia stomii, które mogą być zarówno
powikłaniami wczesnymi, jak i późnymi.

Co to jest obrzęk stomii?

Obrzęk stomii to często występujące wczesne miejscowe chirurgiczne powikłanie stomii (patrz: zdj. 1). Pojawia się przeważnie w pierwszych
dniach po operacji i jest spowodowany utrudnionym odpływem krwi żylnej ze stomii. Przyczyną tego może być zbyt małe nacięcie ściany jamy brzusznej (czyli zbyt wąski kanał stomijny wycięty w powłokach brzusznych) w stosunku do rozmiarów wyłonionego jelita, ucisk wywołany przez niedostatecznie „uruchomioną” część jelita lub zastój mas kałowych.

Obrzęk stomii jest zjawiskiem dość powszechnym. Częściej występuje po operacji wyłonienia kolostomii, znacznie rzadziej u ileo- i urostomików. 

Biegunka trwająca kilka dni także może być przyczyną obrzęku śluzówki stomii, który mija samoistnie, kiedy ustąpi wydalanie luźnego stolca. Pooperacyjny obrzęk może występować jako zjawisko samoistne (izolowane), ale może też być powikłaniem innych stanów patologicznych, takich jak np. zwężenie stomii lub jej wypadanie. Obrzęk stomii ustępuje zwykle samoistnie (bez leczenia) wskutek działania fizjologicznych mechanizmów adaptacyjnych i rzadko wymaga specjalnego leczenia. Konieczna jest jedynie stała kontrola i uważna obserwacja, czy w wyniku obrzęku nie dochodzi do zaburzeń ukrwienia stomii. Konsekwencją tego może być niedokrwienie lub martwica wyłonionego jelita. To dlatego między innymi w pierwszych dniach
po operacji zaleca się stosowanie przezroczystych worków stomijnych, które umożliwiają bezpośrednią obserwację stomii bez konieczności ich odklejania od skóry czy zdejmowania z płytki (w przypadku sprzętu dwuczęściowego). Obrzęk stomii jest zjawiskiem obserwowanym dość powszechnie. Częściej występuje u pacjentów po operacji wyłonienia kolostomii, znacznie rzadziej u ileo- i urostomików. Skuteczną metodą leczenia obrzęku stomii, którą pacjenci mogą z powodzeniem stosować we własnym zakresie, jest przykładanie do stomii tak zwanych przymoczek z kwasu bornego. Należy to robić kilka razy dziennie przez okres mniej więcej 2-3 dni. Przymoczki z kwasu bornego są to jałowe opatrunki gazowe (można je kupić bez problemu w aptece), które zwilża się 3% roztworem kwasu bornego i wyżyma tak, aby pozostały dostatecznie wilgotne, lecz niezbyt mokre (lek nie powinien spływać z opatrunku kroplami). Przymoczki z kwasu bornego przykłada się na stomię zmieniając je, gdy opatrunek gazowy podeschnie. 

nasza_troska_37_2012_obrzęk.bmp

Co to jest martwica stomii?

Ostre niedokrwienie stomii może prowadzić do jej martwicy (patrz: zdj. 1). Martwica stomii jest rzadkim, ale bardzo niebezpiecznym powikłaniem, które z reguły wymaga szybkiej interwencji chirurgicznej. Martwica może dotyczyć części przetoki lub obejmować jej całość. W wyniku martwicy całej stomii może dojść do jej wpadnięcia, przedostania się treści kałowej do jamy otrzewnowej i rozwoju rozlanego zapalenia otrzewnej. Jest to powikłanie bardzo groźne dla życia. W przypadku martwicy części stomii zalecane jest całkowite usunięcie martwiczych tkanek i plastyka (korekta) stomii. Jeżeli martwica dotyczy całej grubości ściany jelita i sięga powięzi, to po wygojeniu często daje zwężenie. Jeżeli natomiast martwica rozciąga się poniżej poziomu powięzi brzucha, wymagana jest ponowna operacja i wyłonienie stomii na nowo. Martwica stomii częściej zdarza się u pacjentów otyłych. Powodem tego jest relatywnie krótsza i bardziej otłuszczona krezka jelita utrudniająca prawidłowy dopływ krwi. Znacznie częściej występuje też u pacjentów operowanych ze wskazań nagłych. Martwicę stomii spotyka się zarówno u pacjentów z kolo- jak i ileostomią. Według różnych statystyk występuje ona w ok. 1-20% przypadków. Wyjątkowo rzadko zdarza się u pacjentów z urostomią. 

nasza_troska_37_2012_martwica.bmp

Co to jest niedokrwienie stomii?

Powikłanie to może dotyczyć wyłącznie błony śluzowej jelita lub też – i jest to sytuacja znacznie groźniejsza – całej grubości ściany wyłonionego
operacyjnie jelita. Niedokrwienie i martwica stomii są najczęściej wynikiem zakrzepicy naczyń odżywiających jelita lub błędów w technice operacyjnej. Jeżeli krezka jelita (zdwojenie otrzewnej mocujące jelito cienkie w jamie brzusznej) i tętnice zaopatrujące jelito w krew są nadmiernie napięte lub kanał stomijny w powłokach brzusznych,
przez który przechodzi jelito, jest zbyt wąski w stosunku do rozmiarów wyłonionego jelita, może dojść do zaburzeń krążenia krwi w naczyniach odżywiających stomię, co z kolei powoduje niedokrwienie. Niedokrwienie stomii objawia się jej nienaturalnym, ciemnowiśniowym zabarwieniem. Obiektywnym testem pozwalającym zbadać stan ukrwienia stomii i rozpoznać jej niedokrwienie jest delikatne nakłucie śluzówki igłą lekarską. Punktowe (miejscowe) krwawienie ze śluzówki po jej nakłuciu jest dowodem na prawidłowe ukrwienie. Aby precyzyjnie określić zakres zmian niedokrwiennych, lekarz może wprowadzić do stomii endoskop i dokładnie obejrzeć także śluzówkę w jej wnętrzu. Niedokrwienie może prowadzić do martwicy stomii.

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce lub konfiguracji usługi.